Zespół napięcia przedmiesiączkowego

Występujące u kobiet cyklicznie wahania nastroju, bóle głowy, nagłe zwiększenie masy ciała czy problemy z utrzymaniem koncentracji mogą sugerować tzw. zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS, od angielskiego premenstrual syndrome). Objawy te zaczynają pojawiać się kilka do kilkunastu dni przed miesiączką i ustępują po wystąpieniu krwawienia.

Przebieg PMS jest rozmaity, u różnych kobiet poszczególne dolegliwości cechują się zmiennym nasileniem. Ponadto u tej samej pacjentki może on przebiegać odmiennie, w różnych cyklach. Zespół napięcia przedmiesiączkowego obejmuje niemal 300 różnych objawów: behawioralnych, psychologicznych i somatycznych. Najczęściej kobiety dotknięte PMS skarżą się na zmiany nastroju (zdenerwowanie, agresja, gniew, stany depresyjne), problemy z trawieniem (zaparcia albo biegunki), a także bóle głowy, zmiany trądzikowe i nadwrażliwość piersi.

Jak często występuje zespół napięcia przedmiesiączkowego?

Statystyki mówiące o częstości występowania PMS bardzo się różnią. Szacuje się, że na stałe dolegliwości przed miesiączką może doświadczać od 10-30% do nawet 50% żeńskiej populacji. Niektóre statystyki wskazują jednak, że 9/10 kobiet na pewnym etapie swojego życia doświadcza jakiś symptomów PMS.

Zespół napięcia przedmiesiączkowego najczęściej dotyka kobiety pomiędzy 20. a 40. rokiem życia. PMS rzadko dotyczy nastolatek, które dopiero zaczęły miesiączkować, bowiem związany jest z owulacją, a przez pierwsze dwa lata miesiączkowania zazwyczaj nie dochodzi jeszcze do jajeczkowania. Często kobiety zaczynają odczuwać PMS po 20 roku życia i objawy towarzyszą im aż do czasu menopauzy.

Przyczyny zespołu napięcia przedmiesiączkowego

Do tej pory nie udało się jednoznacznie ustalić, jakie są przyczyny występowania zespołu napięcia przedmiesiączkowego, pojawiają się jednak pewne hipotezy. Pierwsza koncentruje się wokół zaburzeń równowagi hormonalnej. Pod koniec cyklu miesiączkowego występuje nadmierne, w stosunku do progesteronu, stężenie estrogenów. Nawet jeżeli u pacjentek cierpiących na PMS stężenie hormonów nie przekracza normy i nie różni się znacznie od wyników pozostałych kobiet, dolegliwości mogą być spowodowane nadmierną wrażliwością na wahania poziomu hormonów płciowych w czasie cyklu. Potwierdzenie tej teorii stanowi fakt, że objawy PMS zanikają po menopauzie oraz w czasie ciąży, kiedy to poziom pochodnych estrogenowych we krwi utrzymuje się na niskim poziomie.

Innym stanem, który jest związany z patogenezą zespołu są zaburzenia w układzie neuroprzekaźników. Szczególne znaczenie przypisuje się serotoninie, substancji odgrywającej rolę w regulacji ludzkiego nastroju. Niedobory tej substancji mogą wyzwalać epizody PMS i być związane z depresją, zaburzeniami snu czy występowaniem uczucia przemęczenia nieadekwatnego do podejmowanych aktywności.

Objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego mogą być również związane z genetycznymi predyspozycjami. Jeśli matka cierpiała z powodu PMS prawdopodobieństwo, że jej córka również doświadczy nieprzyjemnych symptomów wynosi aż 70%, podczas kiedy u kobiet których matki nie miały takich dolegliwości, prawdopodobieństwo wynosi zaledwie 37%. U bliźniaczek jednojajowych zbieżność pojawienia się zespołu napięcia przedmiesiączkowego jest wyższa niż 90%. U bliźniaczek dwujajowych wynosi jedynie 44%.

Objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego

Dolegliwości można najogólniej podzielić na somatyczne, behawioralne oraz psychologiczne. Objawy występują zazwyczaj w fazie lutealnej (ostatniej fazie cyklu, która występuje po jajeczkowaniu i trwa ok. 13 dni) i ustępują lub zmniejszają się na początku fazy folikularnej (czyli fazy w której występuje krwawienie, a jednocześnie zaczyna spadać stężenie progesteronu i wzrastać poziom estrogenów).

Objawy somatyczne zespołu napięcia przedmiesiączkowego

W obrębie dolegliwości somatycznych PMS wyróżnia się miedzy innymi objawy bólowe (dotyczące piersi, związane z ich nadwrażliwością na dotyk; poza tym również bóle głowy czy stawów), występowanie biegunek lub zaparć, wzdęcia, zaostrzenie objawów trądziku. Czasami występuje również niewielki (o około 1 do 2 kg) przyrost masy ciała, wynikający z retencji płynów w organizmie.

Objawy behawioralne zespołu napięcia przedmiesiączkowego

Do zaburzeń behawioralnych towarzyszących PMS zalicza się między innymi zaburzenia snu, wzmożone łaknienie albo brak apetytu, zmniejszenie koncentracji, osłabienie zainteresowań oraz wycofanie społeczne. Wystąpić może także spadek zainteresowania seksem (obniżenie libido).

Objawy psychologiczne zespołu napięcia przedmiesiączkowego

W grupie dolegliwości psychologicznych znajdują się obniżenie nastroju i nadmierna drażliwość. Poza nimi, pacjentki cierpiące na zespół napięcia przedmiesiączkowego, mogą odczuwać wahania nastroju, lęk i napięcie, być płaczliwe, agresywne, cechować się obniżonym poczuciem własnej wartości oraz poczuciem braku kontroli. PMS często towarzyszą objawy depresyjne.

Najczęstsze objawy PMS – grafika

Diagnostyka zespołu napięcia przedmiesiączkowego

Diagnozę PMS stawia ginekolog w oparciu o wywiad lekarski. Lekarz powinien ponadto przeprowadzić badania, które wykluczą patologie organiczne narządów rodnych. Specjalista może również zlecić przeprowadzenie cytologii hormonalnej oraz określenia poziomu hormonów płciowych w surowicy krwi. Należy jednak pamiętać, że PMS może występować także u kobiet z prawidłowym stężeniem hormonów we krwi.

Podczas przeprowadzenia wywiadu lekarz ustala:

  • czy występujące objawy mają związek z cyklem miesiączkowym;
  • czy objawy nie są spowodowane innymi zaburzeniami (np. lękowymi, osobowości, depresją) lub innymi schorzeniami ginekologicznymi;
  • czy dolegliwości są na tyle dokuczliwe dla pacjentki, że wymagają leczenia;
  • czy objawy nie są spowodowane przyjmowaniem antykoncepcji hormonalnej (zdarza się, że PMS jest wywoływany przez środki antykoncepcyjne).

W niektórych przypadkach lekarz może zadecydować o konieczności konsultacji psychiatrycznej (np. gdy występują silne objawy depresyjne).

Zespół napięcia przedmiesiączkowego a przedmiesiączkowe zaburzenie dysforyczne

Około 2 do 9% kobiet przed okresem, w fazie lutealnej, cierpi na bardziej nasilone objawy niż te występujące w przypadku napięcia przedmiesiączkowego. Symptomy te składają się na zespół zwany przedmiesiączkowym zaburzeniem dysforycznym (PMDD).

Kobiety cierpiące na PMDD zmagają się z podobnym spektrum objawów psychologicznych, somatycznych i behawioralnych, jak kobiety, u których stwierdzono PMS, jednak są one znacznie silniejsze i trwają dłużej. Podobnie jak w przypadku PMS symptomy pojawiają się w ostatniej fazie cyklu i zmniejszają się podczas okresu. W tygodniu następującym po okresie dokuczliwe objawy nie występują.

Dolegliwości związane z przedmiesiączkowym zaburzeniem dysforycznym mają destrukcyjny wpływ na normalne funkcjonowanie dotkniętych nim kobiet i wpływa negatywnie na relacje międzyludzkie. Objawy mogą przypominać te występujące w depresji, zaburzeniach lękowych lub zaburzeniach osobowości jednak są ściśle związane z fazami cyklu menstruacyjnego.

Wpływ stylu życia na objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego

Jak w przypadku wielu schorzeń, w leczeniu PMS, jako pierwszy krok warto jest podjąć próbę zmiany stylu życia. Zalecane jest ograniczenie pokarmów zawierających duże ilości soli, jedzenie częstych, ale małych posiłków oraz wzbogacenie diety w produkty zawierające dużą ilość błonnika oraz wapnia. W fazie lutealnej warto także zmniejszyć ilość spożywanego tłuszczu zwierzęcego i ciężkich posiłków. Zamiast tego powinno się wzbogacić dietę o większe ilości owoców i warzyw oraz naturalne probiotyki: jogurty, kefiry i kiszonki. Kobiety, które mają problem z obrzękami i zatrzymaniem płynów w organizmie powinny stosować naturalne środki moczopędne takie jak np. pietruszka, buraki, zielona herbata, winogrona, a także napary z lipy, mieszka lekarskiego, pokrzywy lub krwawnika.

Korzystny wpływ na redukcję objawów ma unikanie używek (alkoholu, nikotyny, kawy, napojów typu coca-cola) oraz podejmowanie aktywności fizycznej. Kobiety cierpiące na PMS powinny pamiętać także o odpowiedniej ilości snu. Warto również unikać w tym czasie sytuacji stresujących oraz nauczyć się technik radzenia sobie ze stresem. Ponadto kobiety zmagające się z PMS-em powinny pomyśleć o stosowaniu preparatów zawierających mikroelementy takie jak magnez i wapń oraz witaminy: B6, D i E.

Jak zmniejszyć objawy PMS – grafika

Jeżeli, mimo wprowadzenia powyższych zmian, pacjentka nadal cierpi na dolegliwości związane z PMS, podjęte może zostać leczenie farmakologiczne.

Farmakoterapia zespołu napięcia przedmiesiączkowego

Zespół napięcia przedmiesiączkowego może poważnie zaburzać codzienne funkcjonowanie, wobec czego w przypadku jego występowania warto skonsultować się z lekarzem. Odpowiedni dobór terapii, w szczególności preparatów farmakologicznych, umożliwia pozbycie się dolegliwości i powrót do normalnej aktywności. W zależności od dominujących u chorej objawów stosowane są preparaty o różnych mechanizmach działania.

Terapia hormonalna

W leczeniu PMS często zaleca się stosowanie preparatów hormonalnych (estradiol podawany przezskórnie w postaci plastrów lub środków antykoncepcyjnych). Stosowanie antykoncepcji hormonalnej jest zazwyczaj pierwszym korkiem w leczeniu objawów PMS i wielu kobietom przynosi poprawę. Dolegliwości związane z PMS-em ustępują lub stają się łagodniejsze i trwają krócej. Zwykle stosuje się dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne trzeciej lub czwartej generacji np.: Marvelon, Brevinor, Yasmin, Qlaira, Novynette, Cilest.

Niesteroidowe leki przeciwzapalne

Dolegliwości bólowe mogą być redukowane poprzez zastosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych zawierających naproksen, ibuprofen, kwas mefenamowy lub kwas acetylosalicylowy. Ponadto przy dużym nasileniu obrzęków pomocne stają się środki moczopędne.

Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny

W przypadku znacznego nasilenia zaburzeń nastroju, objawów depresyjnych, stanów lękowych i problemów ze snem zastosowanie mają leki z grupy SSRI (selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny), takie jak Prozac czy Zoloft. Ich główną rolą jest zwiększenie stężenia tego neuroprzekaźnika w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Leki z grupy SSRI mogą być pomocne zarówno w leczeniu objawów PMS jak i przedmiesiączkowego zaburzenia dysforycznego.

Ponieważ selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny niosą ze sobą duże ryzyko wystąpienia działań niepożądanych lekarz może zalecić przyjmowanie leków jedynie w fazie lutealnej.

Leki z grupy SSRI działają pozytywnie u ok. 60% kobiet cierpiących na PMS lub PMDD, u których wprowadzono takie leczenie. U pozostałych pacjentek nie przynoszą one oczekiwanych rezultatów, lepsze efekty znajduje zastosowanie preparatów hormonalnych.

Źródła:

Jak działa nasz serwis?
Wybierasz lek
Wypełniasz formularz medyczny
Lekarz wystawia receptę
Lek jest wysyłany z apteki
Darmowa dostawa