> Antykoncepcja hormonalna > Podwiązywanie jajowodów (sterylizacja kobieca)

Podwiązywanie jajowodów (sterylizacja kobieca)

Podwiązywanie jajowodów do chirurgiczna, permanentna metoda antykoncepcji, która ma na celu przerwanie drożności jajowodów (dzięki czemu plemnik nie może zapłodnić komórki jajowej). Jest to zabieg operacyjny, obecnie najczęściej wykonywany laparaskopowo.

Mimo nazwy zabiegu, nie wszystkie metody operacyjne polegają na podwiązywaniu jajowodów – mogą one także zostać podcięte, zmiażdżone czy zaciśnięte specjalnymi klipsami. Obecnie popularność zdobywa też bezoperacyjna metoda ESSURE, która polega na umieszczeniu w jajowodzie drogą dopochwową specjalnego implantu.

Czym jest zabieg podwiązywania jajowodów i co warto na jego temat wiedzieć?

Podwiązywanie jajowodów to zabieg, podczas którego przerywa się drożność jajowodów w celu pozbawienia kobiety płodności. Ta metoda antykoncepcji jest permanentna, co oznacza, że zmiany dokonane podczas operacji są (w większości przypadków) nieodwracalne. Z tego powodu poddanie się zabiegowi zalecane jest jedynie pacjentkom, które mają absolutną pewność, że nigdy nie będą chciały mieć dzieci.

Czy podwiązywanie jajowodów jest w Polsce legalne?

Sterylizacja kobieca na życzenie kobiety jest w Polsce zabroniona przez prawo. Przerwanie drożności jajowodów jest dozwolone jedynie wtedy, gdy istnieją poważne podstawy, aby przypuszczać, że zajście w ciążę może stanowić zagrożenie dla zdrowia/życia kobiety lub gdy istnieje duże prawdopodobieństwo, że dziecko może urodzić się z wadą genetyczną.

Czy podwiązanie jajowodów na wpływ na miesiączkę, libido i współżycie?

Sterylizacja nie wpływa na odmienne funkcjonowanie organizmu. Po zagojeniu się ran operacyjnych, kobieta wygląda i czuje się tak samo jak wcześniej. Blokowanie drożności jajowodów nie hamuje owulacji, ani miesiączek. Cykl menstruacyjny przebiega w dokładni taki sam sposób – jedyną różnicą jest to, że uwolniona komórka jajowa nie przemieszcza się w dół jajowodu do macicy, tylko rozpuszcza się i zostaje wchłonięta do organizmu.

Sterylizacja nie ma wpływu na życie seksualne, nie wywołuje dyskomfortu podczas stosunku i nie powoduje zmian w popędzie płciowym.

W jaki sposób podwiązanie jajowodów zapobiega ciąży?

Komórki jajowe produkowane są przez jajniki. Do wnętrza macicy docierają one drogą jajowodów. Zabiegi operacyjne związane z antykoncepcją skupiają się na tych właśnie strukturach. Podczas operacji przerwana zostaje drożność jajowodów, dokonywane jest to najczęściej poprzez przecięcie ich ścian lub przez ich podwiązanie. Skutkiem jest uniemożliwienie dotarcia plemników do komórki jajowej i zapłodnienie jej.

Jaka jest skuteczność podwiązywania jajowodów?

Sterylizacja kobieca uznawana jest za jedną z najskuteczniejszych metod zapobiegania ciąży. Poprawnie wykonany zabieg redukuje ryzyko zapłodnienia do mniej niż 1%. Wskaźnik Pearla dla tej metody antykoncepcyjnej waha się od 0,04% do 0,5%.

Niemniej jednak warto zaznaczyć, że według raportów cytowanych przez Światową Organizację Zdrowia, skuteczność obustronnego podwiązania jajowodów wykazuje niższą skuteczność niż niektóre, dwuskładnikowe hormonalne środki antykoncepcyjne. Efektywność sterylizacji kobiecej jest uzależniona między innymi od wieku kobiety w chwili wykonywania zabiegu oraz od metody operacyjnej.

Wady i zalety podwiązywania jajowodów

Zalety

  • Wysoka skuteczność - sterylizacja redukuje ryzyko zapłodnienia do mniej niż 1%.
  • Jednorazowa procedura - dzięki temu kobieta nie musi na co dzień myśleć o stosowaniu antykoncepcji.
  • Brak ryzyka popełnienia błędów w stosowaniu - kobiety zabezpieczające się przy pomocy prezerwatyw lub antykoncepcji hormonalnej najczęściej zachodzą w ciążę z powodu niepoprawnego stosowania tych środków.
  • Brak ingerencji w układ hormonalny - w związku z czym nie ma ryzyka doświadczenia ogólnoustrojowych skutków ubocznych.
  • Natychmiastowa skuteczność - w przypadku zabiegów podwiązywania lub przecinania jajowodów ochrona przed ciąża jest natychmiastowa. Mimo wszystko zalecane jest stosowanie dodatkowych zabezpieczeń do najbliżej miesiączki.
  • Brak wpływu na libido czy współżycie - sterylizacja nie wpływa na obniżenie popędu seksualnego, ani nie utrudnia w żaden sposób odbywania stosunków płciowych.

Wady

  • Nieodwracalność - zabiegi sterylizacji są bardzo trudno odwracalne. W niektórych przypadkach istnieje opcja operacyjnego przywrócenia płodności, jednak nie daje ona 100% skuteczności. Kobiety decydujące się sterylizację, muszą mieć absolutną pewność, że nigdy nie będą chciały mieć dzieci.
  • Ograniczenia prawne - w Polsce zabiegi sterylizacji nie są wykonywane na życzenie kobiety. Prawo zezwala na operację jedynie wtedy, gdy zajście w ciążę może zagrażać życiu i zdrowiu pacjentki lub jej dziecka. W innych krajach, na przykład w Wielkiej Brytanii, kobieta może poprosić o sterylizację, jednak lekarz może odmówić wystawienia skierowania, jeśli z jakiegoś powodu uzna, że pacjentka nie jest na to gotowa (na przykład jest zbyt młoda, aby ocenić, czy rzeczywiście nie chce mieć potomstwa).
  • Ryzyko powikłań - choć teoretycznie zabiegi sterylizacji nie stanowią zagrożenia dla zdrowia, istnieje niewielkie prawdopodobieństwo rozwoju komplikacji, takich jak krwotok wewnętrzny, infekcje lub uszkodzenie innych narządów.
  • Brak ochrony przed chorobami wenerycznymi - choć sterylizacja redukuje ryzyko zajścia w ciążę do minimum, stosowanie prezerwatyw jest wciąż wskazane, ze względu na to, że jest to jedyny środek chroniący przez zarażeniem chorobami przenoszonymi drogą płciową.
  • Możliwość niepowodzenia - choć zdarza się to bardzo rzadko, istnieje ryzyko, że jajowody płaczącą się ponownie, a kobieta odzyska płodność.
  • Podwyższone prawdopodobieństwo ciąży pozamacicznej - kobiety, które zachodzą w ciążę mimo zabiegu sterylizacji znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka ciąży pozamacicznej.

Przebieg zabiegu

Podwiązywanie jajowodów

Istnieje kilka metod podwiązywania jajowodów. Wśród nich wyróżnia się m.in.:

  • elektrokoagulację (kauteryzację) – czyli obkurczanie ścian jajowodu z wykorzystaniem prądu elektrycznego. Jest to obecnie jedna z najpopularniejszych metod sterylizacji u kobiet.
  • zakładanie klipsów – drożność jajowodu zostaje zablokowana poprzez nałożenie specjalnego zacisku wykonanego z plastiku lub tytanu. Zaletą tej metody jest odwracalność – ściągnięcie klipsów w większości przypadków przywraca kobiecie płodność.
  • zakładanie pierścienia – mała pętla jajowodu jest przeciągana przez silikonowy pierścień, a następnie zaciskana. Ta metoda również jest zazwyczaj odwracalna.
  • fimbriektomia - strzępki jajnika oraz jajowodu zostają wycięte. Chirurg unosi ich końce kleszczami, a następnie podwiązuje nićmi.
  • przecięcie i zaotrzewnowanie jajowodu (metoda Irvinga) - chirurg zakłada dwie szwy wokół jajowodu, a następnie wycina znajdujący się między nimi fragment.
  • wycięcie jajowodu (metoda Labhardta) - lekarz nacina błonę surowiczą i wyłuszcza jajowód, a następnie odpowiednio nakłuwa końce jajowodów i wycina ich część (około 2 cm). Nacięte końcówki umieszcza się oddzielnie w kieszonce utworzonej w krezce (błonie stabilizującej położenie narządów wewnętrznych).
  • zmiażdżenie jajowodu (metoda Mandlera) ; jajowód jest unoszony, na skutek czego w około 1/3 długości powstaje pętla, którą chirurg miażdży tępymi obcążkami. Następnie powstałe wgłębienie podwiązuje się nierozpuszczalnymi nićmi. Najczęściej fragment podwiązanego jajowodu pokrywa się fragmentem wiązadła obłego, dzięki czemu zminimalizowane zostaje ryzyko doświadczenia zrostów.
  • częściowa resekcja jajowodu (metoda Pomeroya)– ten sposób bazuje na metodzie Mandlera, jednak został odrobinę zmodyfikowany. Jajowód jest miażdżony, podwiązywany i (dodatkowo) wycinany. Również w tej metodzie standardowo pokrywa się miejsce podwiązania wiązadłem obłym.

Główne metody podwiązywania jajowodów

Podwiązanie jajowodów zazwyczaj wykonywane jest techniką laparoskopową (najczęściej poprzez koagulację lub zakładanie klipsów bądź pierścieni). Chirurg nacina niewielki obszar skóry i wprowadza do ciała przyrząd zwany laparoskopem. Jest to specjalna rurka zaopatrzona m.in. w kamerę oraz małe narzędzia chirurgiczne. Lekarz obserwuje całą procedurę na ekranie monitora, zazwyczaj w dużym powiększeniu. Zabieg wykonywany znieczuleniu, w zależności od stanu operowanej jest to znieczulenie podpajęczynówkowe lub ogólne.

Laparoskopia jest o wiele mniej inwazyjna od laparotomii (czyli tradycyjnego zabiegu chirurgicznego, podczas którego dokonuje się rozleglejszego nacięcia jamy brzusznej). Pozwala to na szybszy powrót do codzienności oraz minimalizację ryzyka pozostawienia widocznych blizn.

Ryzyko powikłań i rekonwalescencja po zabiegu

Rekonwalescencja i środki ostrożności po zabiegu

Czas rekonwalescencji uzależniony jest od rodzaju wykonywanego zabiegu. Operacje laparoskopowe zazwyczaj przeprowadza się w trybie ambulatoryjnym - pacjentka może wrócić do domu nawet tego samego dnia. Nie powinna jednak prowadzić wtedy samochodu (w przypadku znieczulenia ogólnego nie należy wsiadać za kierownicę przez kolejne 48 godzin). Przy operacjach laparotomowych lekarze mogą zalecić pacjentce kilkudniową obserwację w szpitalu (czas pobytu uzależniony jest od stanu zdrowia).

W większości przypadków powrót do wykonywania codziennych czynności jest możliwy po około 2 - 5 dniach od zabiegu, jednak pacjentka powinna unikać dźwigania ciężarów. Uprawianie seksu po zabiegu sterylizacji nie jest przeciwwskazane. Pacjentka może podjąć współżycie, gdy tylko poczuje, że nie sprawi jej to dyskomfortu.

Ryzyko powikłań i skutki uboczne podwiązania jajowodów

Zabieg sterylizacji nie jest procedurą szczególnie niebezpieczną dla zdrowia (choć wazektomia, czyli męska sterylizacja, uznawana jest za łatwiejszą do wykonania i mniej inwazyjną). Każda operacja związana jest jednak z pewnym ryzykiem doświadczenia komplikacji. Powikłania po podwiązywaniu jajowodów zdarzają się rzadko, trzeba jednak liczyć się z niewielkim prawdopodobieństwem krwotoku wewnętrznego, infekcji czy uszkodzenia innych organów (takich jak jelita, pęcherz moczowy czy macica).

Pacjentki po zabiegu mogą doświadczać krwawień z pochwy - zalecane jest wtedy stosowanie podpasek zamiast tamponów. W przypadku silnych krwawień należy skonsultować się z lekarzem. Podobnie jak w przypadku wystąpienia którejkolwiek z poniżej wymienionych dolegliwości:

  • wysypka, opuchlizna, trudności w oddychaniu;
  • upławy lub przykry zapach z pochwy;
  • silny, długotrwały ból brzucha;
  • omdlenia;
  • gorączka;
  • krwawienie lub ropienie rany pooperacyjnej.

W bardzo rzadkich przypadkach może dojść do ponownego zrośnięcia lub odblokowania jajowodów, co grozi brakiem ochrony antykoncepcyjnej. Kobiety zachodzące w ciążę po zabiegu sterylizacji znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka ciąży pozamacicznej. Jest to bardzo niebezpieczna dolegliwość objawiająca się m.in.: silnymi bólami brzucha lub ramion, osłabieniem, omdleniami czy nieregularnymi krwawieniami z pochwy.

Alternatywa dla podwiązywania jajowodów - nieoperacyjna metoda Essure

W odróżnieniu od opisanych powyżej sposobów kobiecej sterylizacji, metoda Esssire nie jest zabiegiem operacyjnym. Wykonać można ją w zwykłym gabinecie lekarskim i nie wymaga znieczulenia ogólnego ani wykonywania nacięć. Lekarz przy pomocy histeroskopu wprowadza poprzez pochwę do jajowodu implant w formie metalowej sprężynki, który wywołuje reakcję włóknienia i zarastania światła jajowodu.

Pacjentka może powrócić do domu zaraz po zabiegu, a powrót do codziennej aktywności następuje w ciągu 1 – 2 dni (czasami wcześniej). Cała wizyta w gabinecie lekarskim trwa około 45 minut. Zabieg najlepiej jest wykonywać zaraz po miesiączce - lekarz ma wtedy łatwiejszy dostęp do jajowodów.

Ten sposób sterylizacji nie jest natychmiastowy, na efekty działania trzeba czekać około 3 – 6 miesięcy. Do tego czasu konieczne jest stosowanie dodatkowych metod zapobiegających ciąży. Ze środków antykoncepcyjnych można zrezygnować dopiero po wykonaniu badań potwierdzających całkowite zablokowanie jajowodu (badanie USG lub zmodyfikowane HSG).

Bezpieczeństwo

Metoda Essure nie jest uznawana za niebezpieczną dla zdrowia, istnieje jednak ryzyko komplikacji.

Zagrożenia w trakcie zabiegu

W trakcie zabiegu kobiety mogą odczuwać łagodne lub umiarkowane dolegliwości bólowe. Istnieje także ryzyko, że lekarz będzie miał problemy z aplikacją implantu lub umieści go nieprawidłowo. Wkładka może także ulec zniszczeniu podczas zabiegu (jednak zdarza się to niezwykle rzadko). W takiej sytuacji lekarz wyciąga implant i, jeśli to możliwe, umieszcza inny.

Metoda Essure niesie za sobą ryzyko perforacji macicy lub jajowodu (na skutek użycia histeroskopu i innych narzędzi wymaganych do wykonania zabiegu). Może to spowodować krwawienie oraz uszkodzenie jelit lub pęcherza. Według danych, taki rodzaj komplikacji dotyczy około 1,8% pacjentek decydujących się na metodę Essure.

Dolegliwości po zabiegu

Pacjentki przez kilka dni po zabiegu doświadczać takich dolegliwości jak: skurcze, ból, dyskomfort w obrębie miednicy i pleców czy krwawienie z pochwy. W rzadszych przypadkach mogą także wystąpić mdłości, omdlenia, zawroty głowy lub wymioty.

Ryzyko długoterminowych komplikacji

W rzadkich przypadkach kobiety mogą doświadczyć:

  • długofalowych dolegliwości bólowych;
  • przemieszczenia się implantu do miednicy lub podbrzusza;
  • reakcji alergicznych na składniki implantu (pokrzywki, wysypki, obrzęku i swędzenia);
  • zajścia w ciążę (żadna antykoncepcja nie daje 100% skuteczności);
  • ciąży pozamacicznej;
  • obniżenia skuteczności antykoncepcyjnej po ablacji endometrium.

Źródła:

Jak działa nasz serwis?
Wybierasz lek
Wypełniasz formularz medyczny
Lekarz wystawia receptę
Lek jest wysyłany z apteki
Darmowa dostawa